İnsan - Doğa - Pandemi

İNSANIN DOĞADAN KOPMASI...

KELEBEK ETKİSİ TEORİSİ

''Amazon ormanlarında bir kelebeğin kanat çırpması ABD 'de fırtına kopmasına neden olabilir''

                                                                                                                               E.N. Lorenz

KOZMİK OLAYLAR

OLASILIKLAR

Teori bir sistemin başlangıç verilerindeki küçük değişikliklerin büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilmesine dayanır. Edward N. Lorenz bilgisayarda hava durumuyla ilgili hesaplar yaparken başlangıç verisinde yaptığı çok küçük bir hatanın, sonucu tamamen değiştirdiğini fark eder. Anlaşılır kılmak için kelebek metaforunu kullanır. Bu bir kelebeğin kanat çırpmasının fırtına oluşturmasından çok, eşik değerindeki bir fırtınayı başlatacak mikro etkiye sahip olmasıyla ilgilidir.

Tanık olduğumuz salgının mikro etkiyle makro sonuçlar vermesini ve hala öngöremediğimiz bir dizi olayı tetikleyebileceğini bu metaforla açıklamak mümkün mü? Aynı soruyu tersten sorduğumuzda; makro ölçekte bir etki tüm durumu mikro düzeye dönüştürebilir mi?

TEKERRÜR

Toplumlar, tarih öncesi çağlardan günümüze kadar kırsal ve kentsel yerleşim arasında sürekli yön değiştirmiştir. Bu yön 

değiştirme başlarda daha geniş zaman aralıklarında seyrederken, toplumların gelişmesiyle birlikte gittikçe daha sık seyretmeye başlamıştır. Tarım devrimi, kentleşme, endüstri devrimi gibi birçok toplumsal olay bu yönelimde etkili olmuştur. Arkaik toplumlarda doğayla birlikte bir yaşam varken; inanç, zaman kavramı ve rasyonel akılcı düşüncenin ortaya çıkmasıyla birlikte doğaya hükmetme süreci başlamıştır. 

DÖNGÜSEL ZAMAN

Döngüsel zaman anlayışının olduğu geleneksel toplumlarda yaşam daimi olarak tekerrür eder. Bu toplumların kader inancı vardır ve kaderlerini kozmos ve kozmik ritimlerle bağlantılı görürler. Bir başlangıç ve bir sonun olmadığı gibi sürekli yinelenen bir döngünün içindedirler. Zaman da bu sonsuz döngünün bir parçasıdır.

DOĞRUSAL ZAMAN

Doğanın parçası olan insan;

üç tek tanrı inancının doğması, tarih kavramı ve rasyonel düşüncenin gelişmesiyle birlikte doğadan kopar, aklıyla hükmetmeye başlar. Yaşam, başlangıç ve sonun olduğu zamanın üzerine temellenir, doğrusal bir çizgide akar. Geçmiş ve gelecek ise şimdinin uzantılarıdır.

EVRENİN YASALARI

Kendini evrenin kozmik yasalarından soyutlayan  insan; pandemi süreciyle birlikte doğanın yeniden kendini hatırlatmasına tanık oluyor. Olasılıkların, devinimlerin, tekkerrürlerin olduğu yaşam  döngüsü  zihinlere  Edward N. Lorenz'in ortaya koyduğu kelebek etkisi metaforunu hatırlatıyor. Gerçekten bir kelebek fırtınaya neden olabilir mi? 

İlgili teoriler: Kaos teorisi , sistem teorisi

© 2021 DEÜ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ